Libri i Marko Pasit Aleister Crowley and the Temptation of Politics eksploron marrëdhënien komplekse midis Alister Krolit dhe politikës. Pasi eksploron se si pikëpamjet ezoterike dhe fetare të Krolit, veçanërisht Thelema, ndërpriteshin me ideologjitë dhe ngjarjet politike të kohës së tij. Libri tregon se Kroli nuk ishte thjesht një i çuditshëm ose sharlatan, por një intelektual, veprimtaria e të cilit mund të kuptohet në kontekstin e historisë kulturore dhe politike evropiane. Ky libër ofron një analizë themelore të aspekteve politike të jetës dhe veprës së Krolit, duke theksuar kompleksitetin dhe ndikimin e tij në mendimin modern ezoterik dhe politik.
Në kapitullin e parë, me titull An unspeakable life, Pasi jep një skicë të shkurtër biografike të jetës së Krolit, duke theksuar momentet kyçe që formësuan ndërgjegjen e tij politike: nga qëndrimi në Kembrixh dhe ndikimi i racionalizmit, përmes inicimit në Urdhrin Hermetik të Yllit të Artë, deri te marrja e Librit të Ligjit (Liber Legis) më 1904 në Kajro. Theksohet roli i refuzimit të hershëm të krishterimit, kontakti me traditat ezoterike, si dhe prirja e tij drejt pikëpamjeve romantike, antimoderniste dhe elitiste.
Në kapitullin Magical politics, autori trajton idetë politike të Krolit dhe zhvillimin e tyre. Pasi tregon se qëndrimet e Krolit ishin kontradiktore. Nga njëra anë, ai ishte ithtar i vlerave të iluminizmit dhe i qasjes shkencore ndaj magjisë, dhe nga ana tjetër, tregonte prirje drejt pikëpamjeve reaksionare, feudale dhe elitiste. Veçanërisht analizohet marrëdhënia e tij me krishterimin, demokracinë, si dhe me fashizmin dhe nazizmin. Doktrina e tij Thelema interpretohet si një përpjekje për të bashkuar fenë dhe politikën në një rend të ri shoqëror.
Në libër, Pasi shkatërron mitin e rrënjosur se Kroli ishte ekskluzivisht një mistik apolitik dhe individualist. Përkundrazi, autori tregon se Kroli ishte thellësisht i preokupuar me politikën dhe transformimin e botës. Edhe pse kurrë nuk zhvilloi një doktrinë politike koherente, Kroli ishte vazhdimisht në tundim për ta kthyer Theleman në një projekt metapolitik. Pasi nuk pretendon se Kroli ishte fashist apo komunist, por se ai ishte strukturalisht i prirur ndaj vizioneve totale. Ai besonte në ardhjen e Eonit të Ri, në elitën e zgjuar dhe në rrënimin e qytetërimit të vjetër. Ky kombinim e bën atë një figurë paradigmatike të revolucionarit modern ezoterik, një profet që dëshiron një botë të re, por nuk ka trup politik. Kroli, sipas Pasit, zhvilloi një imagjinatë politike pa politikë reale. Magjepsja e tij me fuqinë, hierarkinë dhe kthesën historike mbeti në fushën e mitit, magjisë dhe retorikës, duke mos kaluar kurrë në një lëvizje të organizuar.
Pavarësisht nga njohuritë e Pasit, mund të konkludojmë se Kroli përbuz demokracinë sepse e sheh atë si sundim të "tufës", por në të njëjtën kohë ëndërron për një aristokraci të re, jo gjaku, por shpirtërore. Nuk do të thuhej se Kroli beson në barazi, por se ai konsideron se njerëzit janë ontologjikisht të pabarabartë sipas Vullnetit të tyre, megjithëse pamfleti i tij Liber Oz i ngjan një manifesti të të drejtave të njeriut të hiperbolizuara. Në dukje paradoksalisht, Kroli ndonjëherë përdor retorikë revolucionare, pothuajse komuniste. Mund të jetë se ai në komunizëm pa forcën që shkatërron rendin e vjetër dhe çliron energjinë për një botë të re, por aty përfundon ngjashmëria. Ndryshe nga komunizmi, i cili synon zhdukjen e hierarkive, Kroli kërkon një hierarki radikale të Vullnetit. Vizioni i tij është gnostik: një numër i vogël i zgjuarish sundojnë mbi të pazgjuarit. Ai dëshiron revolucion, por jo barazi. Ajo barazi ekziston midis të inicuarve, midis vëllezërve, dhe jo midis të inicuarve dhe profanëve, jo midis telemitëve dhe skllevërve.
Në libër, Pasi trajton edhe çështjen e marrëdhënies së Krolit me fashizmin. Ai thekson qartë se Kroli kurrë nuk ishte anëtar i lëvizjes fashiste, as nuk zhvilloi një program politik në atë drejtim. Megjithatë, magjepsja e tij me autoritetin, fuqinë dhe simbolikën perandorake ka ngjashmëri strukturore me mentalitetin fashist. Kroli përbuz dobësinë dhe e sheh historinë si luftë të fortëve dhe të dobëtve. Gjuha e tij shpesh është luftarake, hierarkike dhe elitiste. Në këtë kuptim, ai ndan me fashizmin një matricë të thellë emocionale: dëshirën për transformim të plotë përmes forcës së Vullnetit. Megjithatë, ndryshimi është kyç, sepse fashizmi kërkon një lëvizje masive, ndërsa Kroli mbetet një aristokrat i shpirtit. Revolucioni i tij nuk është kurrë populist. Në këtë kuptim, politika e tij nuk është institucionale, por ontologjike, sepse bota duhet të rregullohet sipas ligjit të Vullnetit, dhe jo sipas ligjeve të masës. Pasi thekson se Kroli kurrë nuk zhvilloi një teori politike konsekuente, por gjithmonë kishte parasysh se Thelema mund të bëhej baza e një qytetërimi të ri. Eoni i Ri dhe ligji i Thelema nuk janë vetëm kategori mistike, por elemente të një narrativi total të transformimit. Kroli nuk dëshiron reformë të institucioneve, por riformësim të vetë natyrës njerëzore. Projekti i tij nuk është politik në kuptimin klasik, por metapolitik, sepse synon ndryshimin e horizontit simbolik të njerëzimit. Në këtë, ai është i ngjashëm me ideologjitë e mëdha revolucionare të shekullit XX, të cilat gjithashtu premtojnë "njeriun e ri". Pasi konkludon se Kroli nuk ishte thjesht një oportunist politik, por se angazhimi i tij politik ishte i pandashëm nga misioni i tij fetar dhe pikëpamja ezoterike e botës. Kroli i shihte lëvizjet dhe regjimet politike të kohës së tij si bartës potencialë të një epoke të re shpirtërore, por në të njëjtën kohë tregonte mospërputhje dhe pragmatizëm në aleancat e tij.
Kapitulli i tretë mban titullin Dangerous liaisons, dhe aty Pasi eksploron kontaktet e Krolit me personalitete që ishin politikisht të angazhuara ose me ndikim. Midis tyre janë:
- J. F. C. Fuller, gjeneral dhe teoricien britanik i luftës, i afërt me Krolin në rini, dhe më vonë i afërt me fashistët britanikë;
- Tom Driberg, gazetar dhe politikan, anëtar i Partisë Komuniste, dhe më vonë i Partisë Laburiste, mik i Krolit dhe student i mundshëm. Driberg punonte për MI5 si informues;
- Walter Duranty, korrespondent i New York Times në Moskë, mik i Krolit nga Parisi, përmes të cilit Kroli u përpoq të arrinte te autoritetet sovjetike me mesazhin e tij fetar. Këto marrëdhënie ilustrojnë se si Kroli kërkonte lidhje politike për të promovuar Theleman.
Gjatë jetës së tij, Kroli ishte subjekt i spekulimeve të shumta për lidhjen me shërbimet sekrete, veçanërisht me MI6 britanike. Këto teori mbështeteshin nga udhëtimet e tij, njohjet dhe prirja e tij për fshehtësi. Në lidhje me këtë, në libër paraqiten disa episode kyçe:
1. Gjatë Luftës së Parë Botërore, Kroli jetoi në SHBA dhe punoi për gazetën propagandistike gjermane The Fatherland, të udhëhequr nga George Sylvester Viereck. Kroli më vonë pretendoi se kjo ishte pjesë e një misioni sekret nën mbulesën e shërbimit sekret britanik, për të diskredituar propagandën gjermane duke shkruar tekste tepër absurde dhe ekstreme. Në lidhje me këtë, ka indikacione se Kroli u përpoq të kontaktonte shërbimet britanike, por nuk ka prova të forta për bashkëpunim të rregullt.
2. Gjatë Luftës së Dytë Botërore, Kroli ofroi në mënyrë aktive shërbimet e tij shërbimeve sekrete britanike. Veçanërisht, ai kërkoi të ekzaminojë Rudolf Hesin pas fluturimit të tij në Britani më 1941, duke pretenduar se mund të deshifrojë motivet e tij përmes njohurive të tij ezoterike.
3. Maxwell Knight, shef i departamentit të MI5 për mbikëqyrjen e grupeve subversive, ishte mik me Krolin. Knight me siguri e shihte Krolin si një burim informacioni për qarqet ezoterike dhe politike.
4. Historiani Richard B. Spence në librin Secret Agent 666 pretendon se Kroli ishte i lidhur me shërbimin sekret britanik gjatë disa periudhave, por pranon se provat janë indirekte dhe spekulative. Siç mund të supozohet, shumica e arkivave zyrtare të MI6 dhe MI5 ende nuk janë të disponueshme, prandaj e vërteta themelore është e vështirë të përcaktohet. Megjithatë, ka indikacione që na lejojnë të supozojmë se Kroli ka shërbyer ndoshta si informues i rastit, por nuk ishte agjent i rregullt në kuptimin klasik. Prirja e tij për sekrete, manipulim dhe dramë e bënte atë një dëshmitar dhe ndërmjetës natyral në qarqe të ndryshme, gjë që shërbimet sekrete mund ta kenë përdorur, por jo gjithmonë në mënyrë të organizuar.
The Mouth of Hell është titulli i kapitullit kushtuar takimit të Krolit me poetin portugez Fernando Pesoa në 1930. Analizohet interesi i tyre i përbashkët për ezoterinë, si dhe skenari skandaloz i vetëvrasjes së rreme të Krolit në Portugali. Kjo epizodë lidhet me teoritë e konspiracionit dhe spekulimet për ndikimin e Krolit në Gjermaninë naziste.
Në kapitullin Counter-initiation and conspiracy, Pasi shqyrton se si Kroli perceptohej midis tradicionalistëve dhe teoricienëve të konspiracionit. Veçanërisht, ai i referohet qëndrimeve të Rene Genon, i cili e konsideronte Krolin përfaqësues të kundër-inicimit, dhe Julius Evolës, i cili kishte një marrëdhënie më komplekse, më ambivalente me të. Gjithashtu analizohet se si autoritetet fashiste italiane dhe shërbimet sekrete britanike e shihnin Krolin.
Në fund të librit ka dy shtojca, dhe ajo e shkruar nga Hans Thomas Hakl, e cila ka të bëjë me shënime mbi marrëdhënien Evola-Kroli, është veçanërisht interesante. Hakl hulumton më në detaje marrëdhënien midis këtyre dyve. Evola e konsideronte Krolin një figurë të rëndësishme, por kontroverse, vepra e të cilit pati një ndikim të caktuar në kuptimin e tij të magjisë dhe inicimit, megjithëse kritikoi disa aspekte të qasjes së Krolit. Hakl thekson se Evola nuk ndante refuzimin total të Krolit nga Genon, por e shihte atë si një autor kompleks dhe pjesërisht të rëndësishëm. Julius Evola e shikonte Krolin përmes prizmit të kritikës tradicionaliste të botës moderne. Evola konsideronte se Kroli posedonte njohuri dhe përvojë autentike në fushën e magjisë, veçanërisht në lidhje me ritualet dhe teknikat e transformimit të vetëdijes. Megjithatë, Evola kritikonte qasjen "hedoniste" dhe individualiste të Krolit, e cila, sipas tij, vulgarizonte dhe profanonte traditën iniciative. Aspirata e Krolit për ta bërë magjinë të aksesueshme për "të gjithë" ishte në kundërshtim me konceptimin elitist dhe hierarkik të ezoterisë nga Evola. Mendoj se kjo pikëpamje është pjesërisht e gabuar, sepse Kroli, vërtet, ofronte ligjin e Thelema për të gjithë, por kjo nuk do të thotë se ai me të vërtetë besonte në aftësinë e secilit për ta përvetësuar dhe ndjekur atë ligj. Më tej, Evola shihte në Thelema potencialin për të rinovuar pikëpamjen heroike të botës, por konsideronte se Kroli e kishte prishur atë vizion duke e përzier me elemente dekadente, sensualiste dhe anarkiste. Evola e vlerëson Krolin si shembull të një magjistari bashkëkohor që ra në kurthin e materializmit modern, megjithëse pranon fuqinë e disa prej formulimeve të tij rituale. Pra, Evola nuk e refuzonte plotësisht Krolin, por e kritikonte për mungesë të disiplinës tradicionale dhe pastërtisë metafizike.
Së fundi, Kroli dhe Evola qëndrojnë në dy pika të ndryshme, por thellësisht të lidhura brenda modernitetit ezoterik perëndimor. Të dy e shihnin veten si lajmëtarë të fundit të një bote dhe fillestarë të një tjetre, por ata e interpretonin atë fund dhe atë fillim në mënyra radikalisht të ndryshme. Nëse Kroli ishte profet gnostik i shkeljes individuale, Evola ishte aristokrat metafizik i restaurimit politik. Të dy nisin nga e njëjta diagnozë: qytetërimi modern është në dekadencë. Megjithatë, përgjigjet e tyre ndaj kësaj krize zbulojnë ontologji të kundërta. Te Kroli, koncepti qendror është Vullneti (True Will). Ai është i brendshëm, unik dhe i harmonizuar kosmikisht, por në fund të fundit individual. Çdo njeri mbart Vullnetin e tij dhe duhet ta zbulojë atë përmes punës, inicimit dhe vetë-shpërbërjes së egos. Te Evola, themeli nuk është Vullneti, por Parimi Tradicional si një rend mbi-personal, hierarkik dhe mbi-historik që vjen "nga lart". Individi nuk është burim i kuptimit, por funksion i tij. Metafizika e Evolës është vertikale, dhe ajo e Krolit radikalisht imanente. Telemiti (njeriu i ri) i Krolit është magjistari, ai që krijon realitetin përmes vetëdijes, ritualit dhe imagjinatës. Ai thyen kufijtë e moralit, fesë dhe identitetit për të njohur Vullnetin e tij dhe për të vepruar në harmoni me të. Njeriu integral* i Evolës është luftëtar-prift, figurë e disiplinës asketike, distancës së ftohtë dhe bindjes hierarkike ndaj principit. Ideali i tij nuk është shkelja, por tejkalimi i vetvetes përmes formës dhe rendit. Njëri thyen kufijtë për të hapur hapësirë për diçka të re, tjetri i rikthen ato.
Siç u tha, Kroli kurrë nuk arriti ta kthejë Theleman në një projekt politik, sepse ajo është nga struktura një mit metapolitik. Ai flet për Eonin e Ri, por nuk ka model shteti. Evola, përkundrazi, dëshiron në mënyrë eksplicite restaurimin e shtetit tradicional, hierarkik dhe sakral. Kritika e tij ndaj demokracisë, liberalizmit dhe egalitarizmit është sistematike dhe politikisht e artikuluar. Në këtë kuptim, Kroli dëshiron revolucion të vetëdijes, ndërsa Evola dëshiron restaurim të rendit, kthim te Tradita, prandaj ai është tradicionalist në kuptimin ideologjik. Megjithatë, siç mund të hamendësojmë, të dy përbuzin masat, por për arsye të ndryshme. Kroli i sheh ato si të pazgjuar, nën sundimin e klipotëve, të paaftë për Vullnet. Evola i sheh ato si të degraduara, të paafta për Traditë. Në çelësin jungjian, Kroli dhe Evola përfaqësojnë dy përgjigje arketipale ndaj krizës së Perëndimit: Kroli është hija e modernitetit liberal (kaos, shkelje, eros), dhe Evola është hija e modernitetit autoritar (rend, hierarki, tanatos). Të dy tregojnë se projekti racional i Perëndimit mbart brenda vetes një dëshirë të shtypur për kuptim total.
—---
* Le të kujtojmë, karakteristika kyçe e njeriut integral të Evolës është tërësia e qenies, duke qenë se ai nuk është i ndarë midis trupit, shpirtit dhe shpirtit, por i harmonizon ato në një tërësi të vetme. Evola refuzon fragmentimin modern të personalitetit. Një tjetër veçori e njeriut integral është orientimi i tij transcendent. Evola thekson se njeriu integral jeton në harmoni me "dimensionet vertikale" të ekzistencës, d.m.th., është i drejtuar drejt një principi më të lartë, metafizik, dhe jo vetëm drejt botës materiale. Gjithashtu kemi parimin e disiplinës shpirtërore, e cila formësohet përmes askezës së brendshme, vetë-zotërimit dhe përpjekjes së vazhdueshme drejt dijes mbi-sensuale. Evola mbështetet në hermetizëm, hinduizëm dhe budizëm, ku theksohet transformimi i brendshëm. Dhe së fundi, është fryma aristokratike, sepse njeriu integral nga Evola shihet si "aristokrat i shpirtit", në fakt dikush që nuk matet me statusin shoqëror ose pasurinë, por me aftësinë për të jetuar në harmoni me vlerat më të larta.
